Çevirän: Davud Eldäniz

Äfqanistanda Keçmiâ sintyabr ayånda Kabulu fäth edändän sonra, Talibanlar bir dekeretdä ölkä qadånlarån mäcbur etdilär, uzun paltar geyib, twklärin vä wzlärin örtswnlär.

Âi'ä inqilabå Iran cumhuriyyätindä bwtwn qadånlar evdän känarda çadåra örtmäk mäcburitindädilär. Swnni ultrakonservativ Säudi Äräbistaninda da bwtwn qadånlar hicablå olmalådålar. Bunlarån äksinä çox nufuzlu islami Indonesiya vä Malaziyada hicablå qadån çox az tapålår. Habelä dwnyanån yaråm milyard musälman qadånlaråndan yalnåz dörddä biris, din adå altånda twklärin örtwrlär.

Bu yanlåâ anlayåâdår ki hicab Islam yolu ilä orta âärqä vä äräb ölkälärinä gätirildi. Häqiqätdä hicab islamdan öncä, antik Mezopotamiyanda, qädim Persiyada vä sonralarda Bizansda ywksäk ictimai statusu göstärmäk wçwn meydana çåxmåâdå. Yähudiyät vä mäsihiyyät bu ad ilä ki hicab qadånån tämizliyin, väfadarlåêån vä itaätin göstärir, hicabi täbliê etmäyä baâladålar. Paulusun birinci mäktubunda belä oxuyuruq:

"Baâaçåqlåq qadånå biabår edir. Kiâi mäcbur deyil baâånå örtswn, niyä ki kiâi allahån kopiasidir. Bu kopia, kiâi, allahån äzämätin numayiâ etdirir. Arvad kiâinin äzämätin numayiâ etdirir."

Bir baâqa yanlåâ fikir budur ki Quran qadån wçwn mäxsus bir geyim näzärä alår. Âäksiz hicab kälmäsi neçä däfä Quranda ayårmaq mä'nasinda iâlänilir. Misal wçwn Mähämmäd peyêämbärin ailäsi haqqånda, kiâi ilä arvad, dinçi ilä dinsiz vä haqlå ilä haqsåz vä iâåq ilä qaranlåêå ayårmaq mä'nasånda iâlädilir. Mömin qadånå necä geyinsin haqqånda Quranda bir mäxsus paltara iâarä olunmur. Quran ayälärin birindä deyilir: kiâi ilä arvad munasib paltarlar geymälidirlär. Qadånlar gäräk cäzb edici yerlärin aâkar etmäsinlär. Baâqa bir ayädä belä gälir: Musälman qadånlarå, paltarlarånå elä dövrälärinä särimälidirlär ki här görän onlarå tanåyåb vä onlara hörmätsizlik etmäsin.

Islam Asiya, Afrika vä Balkanda yayåldåqca, äâraf qadånlarå wçwn hicab bir yeni moda çevrildi. 20-ci äsrin ävvällärindä islami ölkälärin çoxunda twkörtmäk täqribän icbarå idi. Buna illät dindän çox kiâilik färhänginin hakim olmaså idi. Äsrin ävvällärindä, "Äräbi oyaniâ"dövräsindä çadranå baâdan atmaq bir milli azadlåq vä modernism simboluna çevrildi. Atatwrkwn Twrkiyyäsindä vä âahån Iranånda hicab räsmän qädäêän olundu.

Qadånlarån ictimai statusuna gäländä, hicab renessanså eliyä bilär öz roluna tärsä rol oynasån. Son zamanlar 70-ci illärdä gänc qadånlar yenidän hicablanmaêa baâladålar. Iranda Xumeyni inqålabåndan sonra hicab qadånlar wçwn icbari oldu. Bugwn Filistindä, Misirdä, Älcäzayirdä, Sudanda, Lubnanda vä Twrkiyyädä qärb dwnyasånån materialism vä kommersialism äleyhinä hicab islami kimliyi vä äxlaêå numayändälik edir. Fundamentalistlär wçwn, Hamas Filistindä vä FÅS Älcäzayirdä hicab bir väsilädir, qadånån ictimai rolun azaldåb vä onu ev çärcwväsindä bir anaya vä bir evçi arvada çevirsin. Buna äks olaraq(daha çox Iranda) iâçi vä mähässil qadånlar wçwn hicab swnnäti kiâilik boêuntu ziddinä roll oynayår.

Son illärdä Fransada baâ verän hicabdavaså daha artåq bir baâqa fenomeni göstärir. Qärbdä yaâayan musälmanlar, swnnäti vä ya dini paltarlarån geymäk haqqån belä dwâwnwrlär ki, toplum onlarå bir intiqrasiya olunmuâ etnik-azlåq täkin qäbul edir. Elä buna görädä Fransa hukwmätinin hicab yasaqlamaêå, bu bähanä ilä ki, bwtwn räsmi fäaliyyätlär êeyr mäsläkli olmaldår, bir savaâ mäsäläsinä döndärildi. Äslindä bu mäslä Fransada vä europa birliyindä gedän siyasätä baêlådår.

Qaynaq: Dagens Nyheter November 96