Säid N.

Araz-Malmö

Malmödakå qurultay haqqånda

 

Çantasånå hazårlayåb,
istäyinä çatmaêå
mäqsäd qoyub yola dwâänlär, böywk wmidlärlä Malmö âähärinä ayaq qoydular. Onlarån giriâindä, ölkälär araså mä’mul olan yoxlama getmäyib, çantalarda hanså töhvälärin gizlädilmäsi, sonuncu gwnädäk kimsäyä bälli olmadå. Görwndwyw kimi yoldaâlåq, arxadaâlåq, xalqåmåza yaraâan safwräklik, mähäbbät vä gwzäât çantanån dibindä yerläâdirilmiâdir. Qeyd olunan Birliyin äsas mälzämäsi, täkcä bazar gwnw, saêollaâmalardan bir neçä saat öncä eâiyä çåxaråldå. Öpwâmä vä qucaqlaâmalarla bitän toplantå, gäläcäk yåêåncaêån uêur qazanmaså wçwn wmidlär yaratdå.

Qurultay adåna
hazårlanan Malmö
görwâwnwn tärs getmäsi, aydåndår ki, ocaqlar vä âäxslär täräfindän danåâåêa mövzwsu olub, bu görwâlär gäläcäkdä wzä çåxacaqlar. Ancaq bilmäliyik ki, täcrwbälär vä görwâlärin paylaâålmaså saêlam Birliyin yaranmasånda äväzsiz rolu vardår.

Durnanån keçän
numräsindä, Davud
bäyin "Malmö yåêåncaêåna baxåâ" adlå yazåså därc olunmuâdur. Fwrsäti mwnasib görwb, män dä öz görwâwmw oxuculara çatdårmaq istäyiräm:

1 - Hazårlåq: Yetärli hazårlåq görmäyän Mwväqqät Komitä, yaråmçålåq TädarwkatKomitäsinin äl-qolunu baêlamaqla bä’zi çatåâmamazlåqlara yolaçmåâdår. Verilän raportdan bälli olduêu kimi, MK äsas gwcwnw Araz därnäyini äzmäyä särf etmiâdir. Onlar gördwkläri iâlär vä fäaliyyätlärindän söz etmäk äväzinä, âikayät etmäyi mäslähätä uyêun bildilär. Bacaråqlå "Aêsaqqallar" qurlutayå mähkämälikdän çåxartmaq yerinä, söz-söhbätin baâlayåcåså oldular. Gärginlik vä rahatsåzlåq ilk baâlanêåcdan cäläsäyä hakim idi. Bunun äsas säbäblärindän mäsuliyyät daâåyanlarån bälli olmadåêå idi.

2 - Qurultaya qatålanlar (iâtirakçålar): Zännimcä 5 näfärä bir nwmayändä hesabå dwzgwn gözlänilmämiâdir vä bä’zilärinin göy-kart daâåmaså yersiz idi. Bälli olduêu kimi, qatålanlarån çoxu wräk boâaltmaêå, qurultayån qärar verici orqanå kimi getmäsindän wstwn tutmuâlar. Qeyd etmäk lazåmdår ki, wzv olduêum ocaêån bä’zi nwmayändäläri dä toplantåya hazårlåqsåzla gälmämiâdir. Çåxåâ edänlärin hamåså öyrätmänliyi öz boynunda görwb, o birilärinä näsihät vermäyä çalåâårdålar.

3 - Proqram: Här yåêåncaêån baâarålå getmäsindä, gwnwn tutarlarå böywk rol oynayår. Hesablanmåâ proqram, mäqsädli vä mäqsädsiz ara qatanlarå önläyä bilärdi.

4 - Baâqan : Ixtiyaratåndan xäbärsiz olan, iâtirakçålarån qanunu haqlarånå bilmäyän, danåâåla bilän vä qurultaya däxli olmayan mövzwlarå biri-birindän ayåranmayan, olunan täkliflärin növw, vaxtå vä säsä qoyulma zamanånå vä nähayät bälli qanunlar wzärä yåêåncaêån aparmaêånå bilmäyän baâqanlar, toplantånån daêålmasånda öz näqâlärini oynadålar.

Çatåâmamazlåqlarla baâlayan toplantå gözlänilmädän baâqa bir çätinliklä wzläâdi. Adlarå siyahåda olmayan âäxslär, nwmayändä kimi toplantåya qatålmåâdålar. Mwväqqät Komitä vä därnäk baâçålarå arasåndakå iki saatlåq mwbahisä, iâtirakçålarån dözwmwnw aâaêå endirmäkdän baâqa bir sonuc vermädi. Beläliklä MK vä digär nwmayändälär öz qanuni haqlarånå bilmädikdän, qurultayån säviyyäsini olduqca aâaêåladålar. Oraya toplanan nwmayändälär, därnäk içindäki daâådåqlarå väzifäyä baxmåyaraq, hamåså nwmayändälik haqqåndan baâqa bir haqqa malik deyildilär, baâqa sözlä desäk, qurultaya çaêårålan här käs eyni gözdä görwnmäli vä baâqanlåq täkcä ocaêån öz içindä keçärli olmalå idi. MK dä öz növbäsindä mwväqqät sözwnw äbädilik ilä sähv salmåâdår. Halbuki, mäsäläyä toxunan bir mwxalif vä bir mwvafiqin danåâåêåndan sonra, onlarån qanuni nwmayändä olub-olmadåqlarå säsä qoyula bilärdi. Qeyd olunan âäxslärin könwllw känara çäkilmäläri, iâtirakçålarån böywk alqåâlarå ilä qarâålandå.

Iâtirakçålaån incikliklärinä baâqa bir säbäb, yersiz söz-söhbätin yayålmaså vä biläräkdän yaxud mäsuliyyätsizlikdän, bä’zi ocaqlarån gec dävätnamä almaså vä näticädä ögeylik hisslärin yaranmaså idi.

Birici gwnwn sonuncu
olayånå, duyêulu
insanlarån täcrwbäsizlik, gobutluq, savadsåzlåq... hesabåna qoyb bu sözlärlä ört-basdår edä bilsäk dä, swräcin bu gwnädäk davam edib daha da qwvvätlänmäsi heç azärbaycanlå täräfindän baêåâlanålmayacaq. Âäxsi mäsäläsi wçwn toplumun mänafeini satan kimsälär, xalqåmåzån qarâåsånda cavab vermälidir.

Ikinci gwnwn äsas
hadisäsi, siyasi
baxåâlara görä qurultaån iki cäbähäyä ayrålmaså idi. Aramåzda olan bu gwlwnc söhbätlärdän älbätdäki kitablar yazåla bilär, ancaq bir neçä sözwn dämäyi zäruri gälir:

Özlärini siyasi adlandåranlarån siyasi fäaliyyätläri, partiya wzrä çalåâmalarå, yeni siyasi quruluâlar yaratmalarå hamåya aydån olduêu halda, qeyri-siyasi adlanan admlarån da demokrasiya, insanlåq, xalqçålåq vä beynälmiläçilik kimi sözläri illärdir qulaqlarå aêrådår. Siyasi adlananlar qeyri-siyasiläri qorxaq vä satqån, qeyri-siyasilär isä siyasiläri röyada yaâåyanlar kimi tanåtdårmaêa cähd edirlär. Laylanå bilib yata bilmäyän siyasi vä qeyri-siyasi vätändaâlar vaxtaâårå birliyä çaêråâ verirlär. Birliyin äsas âärti filan käslärin olmamaså, ya onlar ya da bizlär, swräcin ikinci märhäläsindä wzä çåxår. Nähayät "Män kimäm?" sualånån cavabå axtarålmalådår. (Qeyri-siyasilärin cavabå daha maraqlådår: Män ävväl Häsänäm sonra Hwsen).

Kimliyini bilmäyän,
keçmiâindän
xäbärsi olan, vätän anlayåâånå därk etmäyän, budun (ulus=millät) sözwnä baâqa mä’na vermäklä qaranlåq gäläcäyinin taleini yazår, köläliyä meydan açår. Ayåq-sayåq xalq isä oyunbazlarån oyuncaêå olmayåb gärçäyi öyränmäklä gäläcäyinin qarantåsånå verir.

6-7 min illik twrk tarixindän danåâmaq, özwnw baâqa millätlärdän wstwn tutmaq kimi sayålmaz. Milliyyätçilik wlkwsw ilä häräkät etmäk, o biri xalqlarån äzilmäsi mä’nasånda gälmäz. Twrkçwlwk, Azärbaycançålåq âwarånå vermäk, qonâularån haqqånå tapdalamaêå anlamånda iâlänilmäz. Vä nähayät özwnw tanåmaq, o birilärinin unudulmasåna gätirib çåxartmaz. Asif Atanån dahiyanä sözw hamåya cavabdår. O deyir: Mänim vätänsevärliyim, insansevärlikdän, insansevärliyim isä vätänsevärlikdän ämälä gälibdir.

 

(Ulusnu sevmäyän, baâqa uluslarå sevä bilmäz, baâqa uluslarå sevmäyän, öz ulusunu sevä bilmäz).

Davud bäy yazånån "Çarä nädir?" bölwmwndä, ortaq fikirlär äsasånda Birliyä çaêårår. Dwâwncä doêru olsa da, tässwflärlä gözä çarpan ortaq fikir täkcä äyläncädä xwlasä olur. Görwndwyw kimi, äräb dilindän alånan bä’zi sözlärin yanlåâ anlaâålmaså, hala da problemdir. Höviyyät, tabeiyyät, milliyyät, millät, xalq, qom, äâirät... kimi sözlär yazå vä danåâåq dilimizdä iâlänilsälär dä, kälimälärin anlamå pärdä arxasånda qalmaqdadår. Buna görä dä bu gwn Kimäm?, Haralåyam?, Twrkäm yoxsa Azärbaycanlåyam?, Bayraêåm varmå?... kimi suallar meydana çåxmåâdår.

Bizim bir millät kimi âäräfli yaâamaêa haqqåmåz var, istäk vä gwcwmwz vardår. Biz bir millät kimi birläâib ortaq mänafeimiz uêrunda çalåâmalåyåq. Millätimizä toxunan här mäsälä, bizläri ilgiländirib, reaksiyamåza säbäb olmalådår. Xalqåmåzån ziddinä gedän häräkata qarâå mwbarizä aparmalåyåq. Insanå haqlaråmåzå almaqda keçmiâdän därs almalåyåq. Milli varlåêåmåzå, mänliyimizi, adät-än’änämizi qoruyb saxlamalåyåq. Çåxåâå tä’min edä biläcäk yeganä yol, kiminsä kölgäsinä såêånmadan, kiminsä gwcwnä söykänmädän mäntiqli, realist vä çaêdaâ millätçilik bayraêå altånda birläâmäkdir. Indi, ägär män siyasi sayålåramsa qoy bwtwn dwnya bilsin ki, män kölä olmayåb, haqqåmå alacaêam. Yoxsa qeyri-siasiyämsä qoy mäni qorxaq-satqån adlandåranlar bilsinlär ki, män millätimin xoâbaxtlåêå uêrunda mwcadilä veräcäyäm.

Çarä nädir?

Mänim dwâwncämä görä mäsälänin hälli olduqca sadä vä bäsitdir. O da aramåzda qarâådurma yaradanlarån mäqsäd yönlw fäaliyyätlärini dayandårmaq wçwn, "gizlän-qaç"-da yaranan Birliyä qatålmaqdår. Ägär söhbät birlikdän gedirsä, yaranan fedrasiyanån kimlär täräfindän qurulmaså, dwâwncä ayrålåêå, siyasi, qeyri-siyasi kimi suallarån ortaya çåxmaså yersizdir. Bizim yolumuz bir, söykändiyimiz millät gwcw, dilimiz, vätänimiz, keçmiâimiz, gäläcäyimiz bir olduêu halda, älbätdäki dwâwncä ayrålåêå, säliqä färqi olub vä olacaq. Yoxsa yaranan Birlikdä mänim adåm yoxdur, onlar bizlärdän deyillär, bunun arxasånda baâqa bir siyasät vardår... kimi sözlärlä yeni meydan açmaq istäyänlär varsa, yaxâåså budur, här käs öz evindä bir fedrasiya yaratsån.