Hazirlayan: Davud Eldäniz

WHO raportlaråna görä twtwn twstwsw här 10 saniyädä bir näfärin canånå alår. Baâqa söz ilä desäk här ildä 4 milyon insan twtwn twstwswnwn qurbanå olurlar. Bu dörd milyonun 0,5 milyonu çinli vä 10, 000 näfäri isä isveçlidilär. Azärbaycanlå vä Iranlå twtwn twstwswnwn qurbanlarån sayåså bälli deyil. Bunun säbäbi modern statistikanin olmamazlåêådår.

Nädän twtwn twstwsw bu qädär insanå öldwrwr?

Twtwn twstwswndä 4000-dän artåq tanånmåâ maddä vardår. Bu maddälärin 40-a yaxånå xärçäng(saratan) gätirir. Twstwdä olan formaldehyd vä hydrazin alerji gätirir. Twtwn twstwswndä olan baâqa xätärli maddälärdän ammoniakå, kolmonoxidi, qårå vä s. ad çäkmäk olar.

Twtwndä olan nikotin, äsäb zähri maddä olaraq beyinä, wräyä äsär qoyub, pulsu, zärababå vä qan fiâarånå artårår. Nikotin qan damarlarånå daraldår vä bädändä stress hormonunun istehsalånå artårår.

Siqaretin faydaså varmå?

Siqaret çäkmäyänä siqaretin heç

faydaså yoxdur.

Twtwn-siqaretin zärärläri nädir?

Siqaret çäkänlärin 10% aê ciyär xärçängi(saratanå) tuturlar.

Siqaret wräk-damar xästäliklärinin riskini artårår.

Siqaret bronkit, hava yollarånda iltihab vä ulcus, mä’dä yaraså, gätirir.

Siqaret qocalåq çaêlarånda korluq gätirir.

Siqaret impotens frekvänsini artårår(siqaret çäkmäk ilä spermlärin sayåså vä keyfiyyätlärini azaldår.)

vä baâqa zärärlär.

Nä tez adam nikotinä baêlå ola bilär:

Wst-wstä 3 pakät siqaret çäkändän sonra adam siqaretä, nikotinä baêlå olur. Adam var yalnåz bircä dana siqaret çäkmäk ilä nikotinä mötad olur.

Ywngwl qårlå (Light siqaret) aêår qårlå siqaretdän yaxâådårmå?

Yox. Ywngwl qårlå siqaret çäkmäk ilä bädäni allatmaq olmaz. Äsäb sistemi avtomatik qanda cäräyanda olan nikotin tämärkwzwnwn azalmasånå anlayåb, siqaret çäkäni mäcbur edir ki, ya çäkilän siqaretin sayåsånå artårsån vä ya twswnw därindän udub, içäridä çox saxlasån. Belälik ilä qanda olan zärärli kolmonoxidin fayåzå artår.

Twtwn-siqaretin xumarlåq älamätläri nälärdi?

Höviânä-Nigärançålåq

Rahatsizlik

Yuxusuzluq

Qara basmaq

Äsäbiläâmäk

Hirslänmäk

Tärlämäk

Aêåz quruluêu

Baâ aêråså vä gicälmäk

v. s

Siqaret vä sport:

Siqaretdä olan kolmonoxid hemoglobindä olan oksijenin yerini tutmaq ilä qanda cäräyanda olan oksijenin fayåzånå azaldår. Beläliklä äzälälärä yetiâän oksijenli vä âäkärli qan azalåb, äzälälär tez yorulurlar.

Siqaret vä ekonomi:

Isveçdä gwndä bir paket siqaret çäkänin illik xärci 13, 000(1800$) krondur. Baâqa söz ilä desäk siqaret çäkmäk kasåblåêån qapåâånå döymäkdir.

Siqaret vä boylu qadån:

Ägär bir boylu qadån gwndä 20 siqaret çäkirsä, onun qarnånda olan uâaq gwndä 38 siqaret çäkir. Äyär iki-canlå qadån siqaretini saat 23-dä çäkmiâ olsa, onun qanå saat 06-da kolmonoxiddän tämizläâir, Ancaq haman saatda uâaêån qanånda olan kolmonoxidin yaråså hälä qanda cäräyandadår. Baâqa täräfdän siqaret çäkmäk uâaq salmaq ilä infeksiyon riskini artårår. Siqaret cäninin inkiâafinin qabaêånå alår. Siqaret çäkän ananån doêduêu uâaq wst-wstä 200 qram ywngwldwr. Siqaretdä olan nikotin placentada olan qan damarlarånå daratmaq ilä yemäk vä oksijen uâaêa az yetiâib vä onun wräyi, beyni vä baâqa häyati orqanlarå az inkiâaf tapår.

Kimlär çox siqaret çäkir:

Adam baâå hesablayanda Lehistanlålar, Yunanlålar vä Mäcarlar hamådan çox siqaret çäkirlär. Azärbaycana, Irana vä Twrkiyyäyä gäländä bu ölkälärdä kiâilär çox siqaret çäkillär. Ancaq ona görä ki, cämiyyät siqaret çäkän qadånlara pis göz ilä baxår, hälä siqaret çäkän qadånlarån sayåså bu ölkälärdä azdår.

Siqaret vä ömwr uzunluêu:

Gwndä bir pakät siqaret çäkmäk ilä ömwr wst-wstä 8 il azalår. Demäk här bir dana siqaret ömrw 10 däqiqä azaldår.

Siqaret vä däri keyfiyyäti:

Siqaret çäkmäk ilä däridä cäräyanda olan qanån miqdarå azalår vä däri qalån vä göy görsänir. Därinin elastikliyi azalmaq ilä däridä olan qåråâlarånå därinliyi artår.

Pasiv siqaret çäkmäk:

Pasiv siqaret çäkmäk o demäkdir ki, adam özw siqaret çäkmir ancaq baâqa siqaret çäkänlärin twtwn twstwswnw içäri çäkir.

Pasiv siqaret çäkmäyin älamätläri:

- Baâ aêråså, gicälmäk

- Qåzarmåâ vä qaâånan gözlär

- Säs tutulmaq

- Öskwrmäk

- Wräk bulanmaså

Yuxaråda ki, älamätlär insanån ömrwnw azaldmår; Ancaq yaâam keyfiyyätini azaldår. Bu zärärlärin qabaêånå almaq wçwn muxtälif ölkälärdä twtwn haqqånda yazålå qanunlar täsvib olunubdur.

Isveçin twtwn qanunu nä deyir: Bu qanuna äsas iâ yerlärindä vä wmumi yerlärdä, sinama, teatr, mäktäblär, xästäxanalar, uâaq baêçalarå, alåâ-veriâ yerlärindä vä s wmumi yerlärdä, siqaret çäkmäk yasaqdår. Siqaret çäkänä bu izin verilmir ki, öz siqaretinin twstwsw ilä baâqalaråna äziyyät versin.

Siqareti tärk etmäk olarmå?

amarlara görä 100 näfär siqaret çäkändän 90-i istäyir siqareti tärk etsin. Bu 90 näfärdän 60-å näqâä çäkir siqaret çäkmäsin. Bu 60 näfärdän yalnåz 10 näfäri eliyä bilir siqareti tärk etsin.

Siqareti tärk etmäyin äsas âärti iradäli istäkdir. Yaråm könwlw iradä ilä siqareti tärk etmäk olmaz.

Siqareti tärk etmäyin faydalarå:

Bir häftädän sonra qan kolmonoxiddän tämizlänib vä qanda olan oksijenin häcimi artår.

Iki häftädän sonra fiziki xumarlåq aradan gedir.

Wç-dörd häftädän sonra qoxu vä dad hisläri normallaâår.

Beâ ildän sonra aê ciyär xärçängi tutmaq riski yaråmlaâår.

On beâ ildän sonra keçmiâ siqaret çäkänin xärçäng tutmaq riski, siqaret çäkmäyän adam häddinä çatår.

Siqareti tärk etmäyin zäräri varmå?

Siqareti tärk etmäyin tanånmåâ zäräri kökälmäkdir: Bu zärärin qabaêånå almaq wçwn durnaån 11-ci sayånda köklwk haqqånda yazålan mäqaläni oxuya bilärsiniz.

Siqareti tärk etmäk istäyänlärä neçä söz:

Ämälli-baâlå täsmim tut!

Tutduêun täsmimi ailä wzvlärinä vä yoldaâlaråna bildir!

Twtwn vä siqaretä baêlå olan âeylärin hamåsånå eâiyä at!

Siqaret tarif olan zaman mwtläq yox de!

Özwnä baâqa mäâquliyyätlär tap!

Xumarlåq älamätlärini tanåyåb, özwnw xumarlåq ilä mubarizäyä hazårla!

- Aêåz quruluêu: Çoxlu su iç!

- Baâ aêråså vä gicälmäk: Tämiz havaya çåx! Dincäl!

- Iztirab vä havas cämniyin azalmaså: Yeni mäâquliyyätlärä giriâ!

- Yuxusuzluq: Gecä çaêå çay-qähvä içmä! Yuxun gälmiyän zaman ayaêa durub özwnw baâqa bir âey ilä mäâêul et!

- Tärlämäk: Tez-tez dwâ tut, yuyun!

Äyär xumarlåq älamätläri säni çox incidir nikotin platåråndan vä ya saqqåzåndan istifadä et!

Son sözw bir sual cavab ilä bitiräk:

Cavab: