D. Eldäniz
Ulus därgisi vä "Ä" härfi
"Ulus därgisinin 16-ci sayånda bir mäqalä "Älifbamåzå çaêdaâ ölçwlärä uyêunlaâdårmalåyåq" adå ilä çap olunmuâdur. Mäqaläni Yazan vä ya yazanlar neçä dälil gätirändän sonra, bu näticäyä çatållar ki, "ä" härfinin yerinä "e" vä "e" härfinin yerinä " é" iâlädäk. Bu bir fikirdir vä onun wstwndä bähs etmäk olar. Ancaq mänim fikrimcä, bu mäqalä yazåçånån iddiasåna baxmayaraq, elmi mäqalä yox, demäk yazåçånån wräk istäklärini äks edir. Mäqalädä verilän bilgilärin çoxu yanlåâ fikirlärdilär. Neçä misal adå çäkilän mäqalädän gätiräk:
"Bir såra urus imperyasånån daêålmasåna inana bilmäyän elädä onlara baêlå olan siyasätçilär buna qarâå diränmäyä baâladålar. Sonuç, xalq istäyi bwtövlwlwklä yerinä yetirilmäyib, genä dä uruslarån simgäsini (niâanäsini) daâåya bir härf "Ä" latån älifbasåna yamaqlandå."
– Män bilmiräm yazåçånån bilgisi Ä härfinin haqqånda haradan gälir; ancaq rus älifbasånda ä härfi yoxdur. Bax onlarån komputer fontlaråna.
– Ä härfi latån älifbasåna yamaqlanmåyråb. Ingiliscädä çåxan lwêät kitablaråna baxsaq orda göräcäyik "Ä" härfi bir muâäxxäs säsi göstärmäk wçwn iâlädilir; Ancaq heç kim Ingilis dilçilärini rus nökäri adlandårmår!
– Ä härfini rusçular täräfindän yox, demäk Azärbaycanån milli mäclisi täräfindän täsvib olunubdur. Bunu yaddan çåxartmåyaq ki, ogwnkw mäclis rusçu yox, milli mäclis idi. Älifbanå täsvib edän mäclis wzvlärini rusçu saymaq insafdan uzaqdår
– Ä säsinä hanså härfi "e", "é", "ä" vä ya "ä" seçmäk wçwn Azärbayan mäclisindä häftälär danåâåq olunmuâdur. Azärbaycan xalqåna gäländä o gwnlärdä aparålan soyqular onu göstärirdi ki, xalq nöqtäsiz ä-ni nöqtäli Ä-nin önwndä bäyänmiâdir. "e"-yä gäländä bu härf Avrupa dillärindä Ä säsini yox, e säsini numayändälik edir. Elä buna görädä istänilmirdi Anadolu twrklärinin tarixi sähvi Azärbaycanda täkrar olunsun.
".. "Ähäd" yazanda "ä" härfi latån älifbaså iâlädän baâqa xalqlara tanåâ olmadåêå wzwndän onu yenädä latåna "Ahad"ä vä ya buna bänzär bir zada çevrilmäli oluruq!"
– Olsun, gälin Ähädi sizin dediyiniz täkin Ehed yazåb, bir Avrupalådan xahiâ edäk onu bizä oxusun. Âubhäsiz Ehed säsi Avrupalånån aêzånda çåxacaqdår. Ancaq hämän Avrupalå Ahad kälmäsini görän zaman onu Ähäd, Ahäd vä ya Ähad oxuyacaqdår. Bäs görwnwr ki, Ä-nin yerinä e yazmaq iâimizi asan yox çätin edir. Män bilmiräm siz ä haqqånda nä demäk istäyirsiniz. Siz fikir edirsiniz bir Avrupalå Â, Ç, Ê, Å-nå görän zaman onlarå dwz täläffuz edäcäkdirmi? Sizin iâarä etdiyiniz çätinlik yanlåz Azärbaycan twrkcäsinä ayåd deyil. Isveç dilindä iâlänän wç härf Å, Ä vä Ö Ingilscädä yoxdur. Elä buna görädä Åsa(Osa) adlå Isveçli qåzån çätinliyi Amerikaya gedän zaman Azärbaycanlå Âähin vä ya Ähäddän az olmayacaqdår. Buda çox täbii bir âeydir; Niyä ki, dwnyada 4-5000 dil vä här dilindä özwnä görä mwâäxxäs säsläri vä iâlädilän älamätläri vardår. Deyin göräk Azärbaycanlå Cavad Almana gälän zaman adå necä täläffuz olacaqdår (Âubhäsiz Savad) Bunlarån hamåså bunu göstärir ki, real dwnya nä ä-yin wstwndä dolanår nä dä e-yin wstwndä.
"… Biz sänätlärimidä "Tebriz" " Gencä" yazanda birdä onlarå–Ingiliscäyä– "Tabriz" "Ganca"ya çevirmäyä gäräk qalmår."
– Niyä, gäräk öz yerindä qalår; Avrupalå Tebriz kälmäsin görändä diyäcäk Tebriz nä täbriz. Gence dä Gens vä ya Gense oxunacaqdår. Yenä dä görwrswnwz Ä yerinä e iâlätmäk heç çätinliyimizi häl etmir.
"Ä" grafikinin uluslar arasånda yayêån olma-dåêåndan, dwnyamåza hakim olan bilgisayar (Komputer) teknikindä dä standard bir simgä deyil."
- Bu çätinlik yalnåz Azärbaycan Twrkcäsinin yox, baâqa xalqlarda da hätta Twrkiyä Twrklärindä dä görwnwr. Bu çätinliyi aradan qaldårmaq wçwn bir yeni 1500-2000 älamätli font sistemi, "Unicode", yaranmaqdadår ki, onda bizim Ä-yädä yer veriläcäkdir.
Bir xalqån arasånda min-cwrä älifba ola bilmäz; olsada o xalq inkiâaf tapa bilmäz. Bugwn Azärbaycan mäclisi täräfindän täsvib olunmuâ älifba bizim ortaq älifbamåzdår. Äl-älä yerinä el-ele yazmaq mäntiqdän uzaq, mäsuliyyätsiz uâaq oyunudur (bax ulusda täkrar edilän âuara)
Son söz: Qoy xalq özw öz älifbasånå seçsin. Texnik insanån quluêunda olmalådår, nä tärsinä. Buna aydån misal. Internetdä olan Yaponiya vä Korea dillärindä yayålan därgilärin sähifälärin açan zaman yazålar onlarån älifbasånda ki, bizim älifbadan çox-çox çätindir, açålår.
Män äminäm ki, bir gwn Azärbaycanlå häm Ä-ni häm dä Â-nå dwnyaya tanåtdåracaqdår.